fbpx

Ingušetija i susedi – Kontinuitet nerazumevanja (prvi deo)

13/01/2019
Autor :
Analize/Geopolitika

Protekla godina je za Inguše, malobrojni kavkaski narod, bila ispunjena izazovima. Unutrašnji politički sukobi, potom eksalirajući konflikt sa susednom Čečenijom i kontinuirana frustracija izazvana osećajem iznuđenog davanja ustupaka susednim etnosima, kulminirala je graničnim sporom koji je u jednom momentu pretio da preraste u destabilizaciju regiona širih razmera.

INGUŠI

Inguši su severnokavkaski narod. Reč je o autohtonoj etničkoj zajednici, koja vekovima živi na prostoru današnje Republike Ingušetije i Prigradskog rejona Severne Osetije. Ukupan broj Inguša iznosi oko 700.000 od čega po sveruskom popisu iz 2010. godine njih oko 385.000 živi u Republici Ingušetiji. Nešto manje od 30.000 Inguša živi u Severnoj Osetiji, dok je inguška dijaspora najbrojnija u Turskoj, gde živi više od 80.000 pripadnika ove etničke zajednice.

Inguši su dominantno islamske – sunitske veroispovesti, pripadaju vajnahskoj grupi naroda, koju pored njih čine još i Čečeni i Bacbijci, malobrojan narod sa oko 3.000 pripadnika, koji u najvećem broju žive u Gruziji. Bacbijci su jedini narod iz ove grupacije kojim dominanira hrišćanska – pravoslavna religija.

Inguši

Inguški jezik je deo kavkaske porodice jezika, grupa vajnahska. Sam termin vajnah potiče od inguške složenice veйnah koja u prevodu znači „naši ljudi“. Inguši su do Oktobarske revolucije koristili arapsko pismo, da bi potom usvojili latinicu, koja je 30-ih godina 20. veka zamenjena ćirilicom, kojom se i danas služe.

Ingušetija se nalazi uklinjena između Čečenije i Severne Osetije, dok na jugu izlazi i na državnu granicu Ruske Federacije sa Gruzijom. Teritorijom, Ingušetija je najmanji federalni subjekt RF sa 3.628 kvadratnih kilometara, ne računajući gradove od federalnog značaja.

TURBULENTNE DECENIJE

Poslednji kvartal 2018. godine Magas, glavni grad Republike Ingušetije (subjekta Ruske Federacije), pamtiće po visokom nivou tenzija, sukobima koji su preplavili centralne ulice i atmosferom koja je odisala zapaljivošću do tačke usijanja.

Lideri Republike Ingušetije Junus-Bek Jevkurov i Čečenske Republike Ramzan Kadirov su 26. septembra 2018. godine potpisali Sporazum o utvrđivanju inguško-čečenske granice. Ovaj akt je za cilj imao okončanje spora koji datira sve vreme od kako postoji Ruska Federacija, odnosno od kako se raspao SSSR. Nepostojanje sporazuma o demarkaciji granične linije i polaganje prava na istu teritoriju od strane ova dva subjekta RF, je kontinuirano opterećivalo odnose dva severnokavkaska naroda i predstavljalo izvor potencijalnih sukoba.

Jevkurov je sporazum javnosti u Magasu predstavio kao hrabar potez kojim je stavljena tačka na višedecenijski sukob niskog intenziteta koji je sprečavao kvalitetniju saradnju i viši stepen koordinacije Inguša i Čečena, unutar RF.

Njegovi kritičari, nezadovoljna društvena, radikalizovana politička opozicija, dočekali su ovaj postupak sa neodobravanjem uz ocenu kako je Jevkurov podlegao strahu i pritiscima iz Groznog, plašeći se moguće odmazde čečenskog lidera, dok je manji broj političkih protivnika otišao tako daleko da je inguškog predsednika optužio za izdaju i visoku korupciju.

Pitanje utvrđivanja inguško-čečenske granice je kompleksno, ali ništa manje kompleksan nije ni odnos Jevkurova prema ovom problemu, kao i njegov karijerni i politički put. Jevkurov dolazi iz mnogočlane seoske porodice iz unutrašnjosti Ingušetije. Kao mlad se opredelio za vojnički poziv i okončao svoju militarističku karijeru kao general-major i heroj Ruske Federacije.

Jevkurov je kao tridesetšestogodišnji školovani oficir, sa diplomom Frunzeove vojne akademije i višegodišnji pripadnik ruskih vazdušno-desantnih snaga stigao na Balkan.

Prvo je raspoređen maja 1999. godine u Ugljevik (Republika Srpska, BiH) odakle je operativno u svojstvu majora GRU (Vojne obaveštajne službe) predvodio specijalnu operaciju koja je godinama u RF označavana kao vojna tajna i čiji detalji ni danas nisu potpuno rasvetljeni. Netom po okončanju NATO agresije na SR Jugoslaviju, 11. juna 1999. godine, specijalna desantna jedinica RF se uputila iz Ugljevika ka Prištini, u cilju da zauzme jedini aerodrom na Kosovu i Metohiji – Slatinu.[1]

Po sopstvenim izjavama, Jevkurovu je ovaj zadatak poveren tokom maja 1999. godine, kada je i raspoređen u Republiku Srpsku, u ruski međunarodni mirotvorački kontigent.
Ipak, obavijena velom tajne ostaje navodna specijalna operacija 18 pripadnika ruskog GRU, koji su se shodno nezvaničnim tvrdnjama našli na aerodromu Slatina predvođeni Jevkurovim, još krajem maja 1999. godine.

Njihova uloga je navodno bila da služe kao prethodnica ruskim desantnim snagama koje su ovladale Slatinom rano ujutru 12. juna 1999. godine, preduhitrivši britanske snage koje su imale isti zadatak. Tih dana je stvorena više nego zapaljiva atmosfera na aerodromu Slatina koji su okruživale britanske snage, a na kom su se nalazili ruski vojnici.

Ipak, nakon političkih pregovora postignut je sporazum i ostvarena zajednička uprava NATO i snaga RF nad Slatinom u okviru KFOR-a. Ova akcija je omogućila dalje raspoređivanje ruskih snaga na Kosmetu, koji su počeli da deluju kao deo međunarodne misije po rezoluciji SBUN 12/44, ali bez sopstvenog sektora odgovornosti.
Pod komandom KFOR su na Kosovu i Metohiji formirani sektori odgovornosti SAD, Velike Britanije, Nemačke, Francuske i Italije.

Ruska vojska je odlukom političkog rukovodstva napustila Kosmet 2002/03. godine.

Jevkurov je takođe učestvovao i u posebnoj, specijalnoj operaciji 2000. godine tokom Drugog čečenskog rata, kada je uspeo da sa desantnicima dopre do zarobljenih ruskih vojnika i izbavi ih direktno se probijajući kroz protivničko okruženje, lično učestvujući u borbama i iako i sam ranjen, izvlačeći teško povređenog saborca.[2]

Junus-Bek Jevkurov

Jevkurov je upravo iz ovih razloga bio idealno rešenje za Kremlj, kada je o upravljanju Ingušetijom reč. Ingušetija je dugo bila izložena prelivanju secesionističkih tendencija iz susedne Čečenije. Takođe, u Ingušetiji su kako 90-ih, tako i tokom prve decenije 21. veka bile prisutne i ekstremističke grupe, koje su širile džihadistička učenja.

Nakon sloma „Čečenske Republike Ičkerije“ (kratkotrajne, samoproglašene države koja je egzistirala od 1991. do 2000. godine), veliki broj separatističkih boraca je prešao upravo na teritoriju Ingušetije (i Dagestana), vrbujući i lokalno stanovništvo u cilju priključivanja „Konfederaciji kavkaskih naroda“ Šamila Basajeva i drugih lidera koji nisu isključivali nacionalistički momenat iz svoje politike ili „Kavkaskom emiratu“ Doku Umarova.

Ova dva koncepta su se razlikovala prevashodno po pitanju stavljanja kavkaskih nacionalizama u prvi plan, što je bio slučaj sa ideologijom Konfederacije, dok su pristalice Emirata bile orijentisane ka kreiranju Islamske države, kojom bi vladalo šerijatsko pravo.

Ne treba ipak smatrati kako su pristalice Konfederacije bile nužno sekularne. Naprotiv, po povlačenju ruskih snaga iz Čečenije i nakon pogibije prvog predsednika nepriznate države Džohara Dudajeva, upravo je šerijatski koncept odneo prevagu i među nacionalistima, iako je jedan broj njih i dalje gajio tendencije ka sekularističkom sistemu.

Zanimljivo, nakon što je Doku Umarov kao „predsednik ČRI“ odlučio da odustane od koncepta nezavisne Čečenije i proglasio sebe Kavkaskim emirom (a u emirat uključio i teritoriju Čečenske Republike) i nastavljao svoju borbu terorističkim metodama i na temelju džihadističke ideologije, bio je lično prokazan i odbačen kao lider od strane više članova slabouticajne „Vlade u egzilu ČRI“.

Stoga i ne sme da čudi obimna delatnost kako federalnih, tako i republičkih snaga bezbednosti na ovom prostoru, u borbi protiv nezakonitih oružanih grupacija i terorista džihadističke provenijencije.

Upravo je lider čečenskih separatista i deklarisani terorista, bivši „predsednik Vlade ČRI“ Šamil Basajev, poginuo u Ingušetiji.

Ingušetija frustrirana porazom u kratkotrajnom sukobu sa Osetinima 1992. godine i sa osećajem kontinuirane zapostavljenosti, uz bolno iskustvo Staljinove kolektivne, prinudne deportacije inguškog (i drugih naroda, takođe čečenskog) u centralnu Aziju, pod izgovorom kolaboracije sa nacistima, tokom nemačke invazije na SSSR u Drugom svetskom ratu, bila je tako pogodno tlo za stvaranje grupa koje su se oružanim putem, pa čak i terorizmom želele izboriti za inguško izdvajanje iz RF i/ili kreiranje države ustrojene po šerijatskim principima u dominantno muslimanskoj Ingušetiji.

Ipak, odnosi Inguša sa susedima su više nego kompleksni. Dok je odnos sa Osetinima opterećen istorijskim nasleđem, ratom 1992. godine, nepoverenjem, međusobnim teritorijalnim pretenzijama i kontinuiranim sukobom niskog inteziteta, sa Čečenima se on kretao od izrazitog savezništva, do sukobljavanja.

Tokom postojanja ČRI, sa teritorije Čečenije su proterani svi građani ruske nacionalnosti, ali su žrtve terora takođe neretko bili i tamošnji Inguši. Nacionalistički koncept, koji je neretko poprimao formu šovinizma, podrazumevao je kreiranje etnički jednoobrazne teritorije, čemu je bio suprotstavljen islamistički, nakon radikalizacije džihadistički koncept, koji je etničku pripadnost stavljao u drugi plan.

Sa druge strane, odluka rukovodstva SSSR-a nakon Staljina da poništi odluku o kolektivnom preselenju, što je bio eufemizam za etničko čišćenje, te da vrati na istorijsku teritoriju Čečene i Inguše, otvorila je mogućnost involviranja Inguša u rusko/sovjetsko društvo.

Infrastrukturna ulaganja koja su usledila u tadašnju Čečensko-ingušku Republiku, kao i prijavljivanje srazmerno velikog broja Inguša u federalne oružane snage i bezbednosne strukture, stvorili su klimu povoljnu za prevagu lojalističkog modela.

Mudar potez kreiranja zasebne Republike Ingušetije u okviru RF (bio on čak i iznuđen ratom u susednoj Čečeniji), pokazao se kao gest davanja na značaju inguškim nacionalnim interesima od strane centralnih vlasti, netom po formiranju RF, odnosno raspadu SSSR.

Dalje kreiranje institucija, izgradnja novog glavnog grada u vreme velike ruske političke, ekonomske, socijalne krize, posmatranje Inguša kao zasebnog subjekta na Kavkazu od strane Moskve, jedan su od razloga sprečavanja tendencije prelivanja separatističkih i/ili na verskom fanatizmu utemeljenih ideja iz susedne Čečenije pre, za vreme i nakon Prvog i Drugog čečenskog rata.

Magas

Magas je jedan od najmlađih gradova u RF. Nastao je na osnovu ukaza tadašnjeg predsednika Borisa Jeljcina 1994. godine, kada se pristupilo izgradnji administrativne četvrti u kojoj bi bili smešteni predsednik, Vlada, Skupština, a u okviru koje je izgrađeno naselje za inguške činovnika i administrativce, uz prateću infrastrukturu.

Godine 1998. projekat izgradnje Magasa je okončan i on je službeno proglašen za glavni grad Republike Ingušetije, što je u Moskvi potvrđeno od strane federalnih organa 2000. godine.

Ubrzo je Magas dobio i zdanje u kom je smešten kabinet gradonačelnika i sedište lokalnog parlamenta, a broj stanovnika je sa početnih 100, koliko je brojao 2001. godine, porastao na nepunih 9.000, koliko je prema službenim procenama brojao 2018. godine.

Magas je sagrađen nepunih 10 kilometara južno od Nazranja, najvećeg inguškog grada, sa specijalnom namenom da služi isključivo kao administrativni centar. Magas je ime dobio po srednjevekovnom gradu, centru države Alana, koji se i nalazio na prostoru današnje Ingušetije.

Tokom 60-ih godina 20. veka, u SSSR je postojala ideja kako svi federalni subjekti treba da sačine nove prestonice, koje će služiti isključivo u administrativnu svrhu, a kako bi se lakše kontrolisale birokrate, kako bi se povećao nivo bezbednosti državnika, lakše kontrolisao pristup gradu i umanjila mogućnost oružanog prevrata ili elementarne katastrofe koja bi mogla da ugrozi funkcionisanje birokratskog aparata.

Takođe, izdvojeni administrativni centri bi služili isključivo u svrhu državne funkcionalnosti i bili bi zgodni za korišćenje u propagandne svrhe, dok bi dotadašnji administrativni centri bili rasterećeni i služili kao centri kulture, obrazovanja i privrede.

Ingušetija se od susednih ruskih republika godinama razlikovala po stepenu otvorenosti društva. Sloboda govora, javni komentari rada institucija, autonomnost političkog delovanja u okviru etabliranih partija sa centralama u Moskvi, u Ingušetiji je bila na višem nivou nego li u drugim severnokavkaskim regionima.

Uprkos postojanju određenih separatističkih težnji, one nikada nisu bile dominantne, čak ni u vreme postojanja „Čečenske Republike Ičkerije“. Šta više, Inguši su dali srazmerno značajan doprinos u ponovnom uspostavljanju ruske kontrole nad ovim regionom, uprkos postojanju i lokalnih, inguških grupa koje su sarađivale sa čečenskim separatistima iz ideoloških razloga, kao i onih koji su to činili vođeni kriminalno-lukrativnim interesima, prevashodno trgovinom oružjem.

Prva decenija 21. veka u Ingušetiji je bila obeležena oštrim unutrašnjim, političkim konfliktima. Obračuni kriminalnih grupa, ubistva i otmice, trgovina oružjem iz i u susednu Čečeniju i Gruziju, snaga kriminalnih klanova koji su neretko postajali snažniji i od institucija, čak ih i kontrolišući, bili su inguška svakodnevica nakon raspada SSSR.

Jevkurovljev prethodnik na mestu predsednika republike bio je Murat Zjazikov. Reč je o dugogodišnjem službeniku KGB iz vremena SSSR, koji je obavljao sijaset funkcija u izvršnoj vlasti novoformiranog federalnog subjekta Republike Ingušetije 90-ih godina, da bi 2002. bio nakon dva kruga izbora izabran za predsednika republike.

Upravo činjenica postojanja demokratske kompeticije i neizvesnosti izbora u velikoj meri razlikuje Ingušetiju od dominantnijih i takođe muslimanskih regiona poput Dagestana i Čečenije.

Zjazikov

Ipak, Zjazikov nije slavno okončao svoj period na mestu predsednika. Iako je bio percipiran kao lider koji će uvesti red u republiku i likvidirati sve nezakonite grupe, period njegove vlasti obeležili su kontinuirani, oružani obračuni različitih klanova i kartela, optužbe za visoku korupciju državnih organa, ali i politički sukobi sa tragičnim ishodom.

Zjazikov je imao više političkih oponenata, ali najeminentniji je svakako bio Magomed Jevloev. Bivši inguški javni tužilac, koji je bio optužen za podstrekavanje na ubistvo Sulejmana Cečoeva koji je i sam bio dovođen u vezu sa krivičnim delima poput kidnapovanja i iznude. Iako Jevloevljeva krivica nikada nije dokazana, on je napustio državnu službu i posvetio se privatnom biznisu koji je razvijao u RF i SAD.[3]

Jevloev je bio oštar kritičar Zjazikovljeve vlasti, osnivač i vlasnik veb sajta ingushetia.org / ingušetiя.ru, koji je važio za ključni opozicioni medij u Republici.

Sajt je tokom 2007. godine trpeo hakerske napade, potom je bio blokiran od strane lokalnih provajdera, da bi i formalno bio zabranjen odlukom inguškog suda 2008. godine, što je potom potvrđeno i odlukom federalnih vlasti koje su sajt uvrstile u Registar ekstremističkih materijala.

Domen sajta je i formalno ukinut krajem septembra 2008. godine, a urednici sajta je odobren azil u Francuskoj i ona je ubrzo napustila Ingušetiju.

Samo mesec dana ranije, poslednjeg dana avgusta 2008. godine, nakon sletanja na aerodrom u Nazranju, u lokalnu bolnicu biva dopremljeno beživotno telo Jevloeva, sa prostrelnom ranom na glavi. Jevloev je u Nazranj iz Moskve tog dana doputovao istim avionom u kom je bio i Zjazikov.

Jevloev

Odmah po pristupanju aerodromskoj zgradi priveden je od strane lokalne policije kako bi bio ispitan za još jednom krivično delo koje mu je stavljeno na teret – podmetanje eksplozivne naprave u kuću šefa administracije predsednika Ingušetije, ali i nasilnih demonstracija koje je organizovao sedam meseci ranije.

Okolnosti njegovog ubistva i danas su tema koja izaziva oprečne reakcije. Službeno saopštenje MUP-a Ingušetije je ukazivalo na smrt „nesrećnim slučajem“.[4]

Naime, shodno svedočanstvu lokalnog milicionera, Jevloev je priveden, njegove pristalice su pokušale da ga izbave iz policijskog automobila, on sam je posegao za oružjem policajca koji je sedeo pored njega na zadnjem sedištu automobila, što je izazvalo reakciju drugog policajca koji je uperio pištolj u njega i „slučajno ispalio hitac u slepoočnicu“ opozicionara.

Smrt Jevloeva je dovela do demonstracija opozicije, koje su potom silom ugušene, ali čak i do poziva na izdvajanje Ingušetije iz RF, ukoliko ne dođe do reakcije federalnih organa. Njegovo ubistvo predstavljalo je izvesnu prekretnicu u političkom životu Ingušetije i dovelo je do ponovnog ozbiljnijeg angažmana federalnih vlasti na polju jačanja lokalnih institucija i asistencije pri donošenju kadrovskih rešenja.

Pripadnik MUP-a Ibrahim Jevloev, koji je ispalio smrtonosni hitac, pravosnažno je osuđen na dve godine zatvora zbog krivičnog dela nehatnog ubistva. Upravo je osuđeni pripadnik MUP-a likvidiran nedugo po puštanju na slobodu, uprkos tome što se kretao isključivo uz zaštitu. Njegovo ubistvo nikada nije razjašnjeno.

Odlukom Dmitrija Medvedeva, tadašnjeg predsednika RF, Zjazikov je nedugo nakon Jevloevljeve smrti napustio mesto predsednika Ingušetije i ubrzo bio imenovan na mesto jednog od savetnika predsednika RF.

U ovom periodu predsednik Ingušetije se nije birao neposredno, već je bivao predložen od strane predsednika RF, a potvrđivan odlukom lokalnog parlamenta. Odluka da Jevkurov stupi na ovu poziciju bila je dočekana uglavnom sa olakšanjem.

Pristalice bivšeg predsednika, ali i opozicija, očekivali su od karijernog vojnika reforme, zavođenje reda u republici i prekid sa dokazano lošim praksama. Ipak, velika očekivanja često predstavljaju i veliko opterećenje, a to se na primeru Jevkurova može najbolje utvrditi.

Uprkos tome što je opšta situacija u Ingušetiji postala relaksirana, što je bezbednost građana povećana i što je nasilje postalo manje prisutno u svakodnevnom životu ove teritorijom male kavkaske republike, politički izazovi i konjunktura odnosa u susednim republikama novom lideru, u novoj deceniji, nikako nisu išli na ruku.

GDE JE GRANICA IZMEĐU MEĐE I DEOBE?

Uprkos velikim otporima, demonstracijama više stotina, do više hiljada[5] ljudi u Magasu koji sam ne broji više od 9.000 permanentno nastanjenih lica[6], otporu parlamentarne opozicije, Zakon o utvrđivanju granice Republike Ingušetije i Čečenske Republike, kojim je potvrđen ranije potpisan sporazum dva predsednika, je usvojen 04. oktobra i objavljen 05. oktobra 2018. godine, istovremeno u obe republike.[7] Zakon je u Ingušetiji stupio na snagu 16. oktobra 2018. godine.[8]

Višednevne demonstracije koje su preplavile ulice Magasa bile su u korelaciji sa ofanzivom koju je na legalističkom polju pokrenula opozicija. Tako je došlo do promptnog izjašnjavanja Ustavnog suda Ingušetije, koji je i ranije zauzimao negativne stavove spram Jevkurovljevih planova da okonča proces demarkacije istočne i severoistočne inguške granice.

Shodno inguškom zakonu jedna trećina deputata republičkog parlamenta može osporiti doneti zakon i zatražiti izjašnjenje Ustavnog suda. Kako Narodna skupštine Ingušetije broji 32 deputata, 11 potpisnika zahteva je bilo sasvim dovoljno da se sa ovim procesom i otpočne.

Jevkurovljeva opozicija nije stranački definisana. Na političkoj sceni Ingušetije danas de fakto postoji samo Jedinstvena Rusija. Međutim podele unutar članova ove, ali i drugih stranaka u Ingušetiji su prisutne i deo deputata nije želeo da podrži lokalno partijsko rukovodstvo, koje i samo nije iskazivalo dovoljan stepen monolitnosti kada je o sklapanju ovog sporazuma reč.

Tamno plava boja – Jedinstvena Rusija (26 mesta)
Crvena boja – Komunistička partija RF (3 mesta)
Žuta boja – Pravedna Rusija (2 mesta)
Svetlo plava boja – Liberalno-demokratska partija RF (1 mesto)

Do kreiranja sporazuma je došlo odmah po okončanju sveruskih izbora septembra meseca 2018. godine. U Ingušetiji se od 2011. godine predsednik republike naziva „glavom“, dok je njegov izbor i dalje posredan. Predsednik RF predlaže imena tri lica, o kojima se potom 32 deputata izjašnjavaju tajnim glasanjem.[9]

Jevkurov je tako ponovo izabran za lidera Inguša na mandat od 5 godina, sa 26 glasova za.

Ipak, sam Jevkurov je narušio idiličnu sliku političke monolitnosti i svakako ranjivu Ingušetiju postavio pred novi izazov – korekciju granice. Pitanje granica za Inguše je generalno osetljivo i bolno, pogotovo nakon iskustva iz 1992. godine.

Naime, nakon raspada SSSR-a i stvaranja ČRI, prostor Severnog Kavkaza je bio izložen raznim revizionističkim zahtevima. Tako su Inguši Prigradskog rejona u Severnoj Osetiji, zahtevali da se ovaj prostor, koji su vekovima dominantno naseljavali upravo pripadnici ove etničke zajednice, pripoji Ingušetiji. Čak i formalnu podršku za ovaj zahtev su dobili od vlasti novoformirane Republike Ingušetije, što je naišlo na osudu Osetina.

Osetini, koji su iste godine uz pomoć ruske vojske uspeli da ovladaju najvećim delom Južne Osetije u Gruziji, bili su osokoljeni ovim uspehom i odlučili se sa radikalan pristup pitanju separatizma na sopstvenoj teritoriji. Do eskalacije konflikta je došlo u jesen 1992. godine.

Prvo je otkriven zločin ubistva trinaestogodišnje inguške devojčice, a potom je došlo i do sukoba između grupe inguških civila i osetinske policije, koji je rezultirao pogibijom 2 policajca i 4 civila. Incidenti slični ovom su zabeleženi i tokom 1991. godine, takođe sa smrtnim ishodima.

Ubrzo su se Inguši organizovali i postavili blokade i straže na prilaze svojim selima ali i na republičku putnu komunikaciju, uz nekoliko zahteva, a svi su se svodili na izdvajanje istočnog dela Prigradskog rejona i njegovo pripajanje Republici Ingušetiji.

Crvenom bojom je označena sporna teritorija Prigradskog rejona. Istočni prostor je do 1944. godine pripadao Čečensko-inguškoj Autonomnoj Sovjetskoj Socijalističkoj Republici i bio je naseljen dominantno Ingušima. No, nakon deportacije Čečena i Inguša sa ovog prostora i ukidanja ČI ASSR, ovaj prostor je pripojen Severnoj Osetiji.

Nakon što je rehabilitovana ČI ASSR 1956. godine i Čečeni i Inguši vraćeni na svoju autohtonu teritoriju, nije došlo do korekcije granica i Prigradski rejon je ostao u sastavu Severne Osetije. Godine 1963. došlo je do korekcije i prostor koji je danas zapadni deo Prigradskog rejona, dominantno naseljen Osetinima, pripojen je rejonu.

U predvečerje formalnog nestanka SSSR 1991. godine, u Moskvi biva donet Zakon o vraćanju prava narodima nad kojima je vršena represija. Njim je bilo predviđeno i vraćanje istorijskih teritorija Ingušetiji, ali granice novoformirane republike nikada nisu zakonski utvrđene.

Ove okolnosti otvorile su vrata eskalaciji nasilja. Pošto su Inguši istrajali u težnji da se pripoje matičnoj republici, došlo je do oružanog konflikta koji je potrajao 7 dana, od 30. oktobra do 06. novembra 1992. godine, nakon što novoformirane inguške milicije nisu želele da se predaju i uklone barikade sa lokalnih puteva.

Osetini su bili bolje pripremljeni za rat. Uz podršku dobrovoljaca iz Južne Osetije, oni su imali infrastrukturu, zahvaljujući postojanju Republike Severne Osetije od 1936. godine u okviru RF, što je podrazumevalo i naoružanu policiju, ali i odrede Unutrašnje vojske SSSR, kasnije RF.

Ne samo zbog infrastrukturno bolje opremljenosti i brojnijeg naoružanja, već i kao činjenica da su federalne vojne snage intervenisale već 01. novembra i na osnovu ukaza tadašnjeg predsednika RF Jeljcina, koji je 02. novembra spornu teritoriju proglasio osetinskom, i savezne trupe su se manje ili više otvoreno, na terenu stavljale na stranu osetinskih oružanih formacija.

Rusko-osetinsko savezništvo je dugotrajno i naročito se pokazalo na prostoru Gruzije. Osetini su u dominantno pravoslavne vere (manjinu čine pagani), što ih i kulturološki vekovima povezuje sa Rusima, za razliku od Inguša i Čečena.

Takođe, osetinska institucionalna lojalnost, borba u redovima državne vojske u više različitih ratova, pripadnost Ruskoj pravoslavnoj crkvi bez pretenzija ka autokefalnosti crkvene organizacije, postavlja ih i kao prirodnije ruske saveznike tokom decenija i vekova ratova za Kavkaz, a potom i konflikata na Kavkazu, čak i u odnosu na druge pravoslavne hrišćane poput Gruzina.

Zapravo, osetinska privrženost Moskvi je kontinuirano najveća na Kavkazu u odnosu na sve druge, neruske etničke grupe. Reč je o narodu koji nikada nije težio izdvajanju i koji i danas svoj strateški cilj – objedinjenja Severne i Južne Osetije želi da ostvari kreiranjem jedinstvenog federalnog subjekta u okviru Rusije, za razliku od druge gruzijske separatističke teritorije – Abhazije, koja teži tesnim vezama sa RF, ali u svojstvu zasebne države.

Vladikavkaz je i ciljano izgrađen na ovom prostoru i naseljen uglavnom Osetinima, kako bi bio administrativno-vojni centar ruskog državnog aparata, što govori o kontinuiranom stepenu poverenja koji su Rusi gajili prema Osetinima, bez obzira na politički režim koji je vladao u Moskvi.

Ukoliko sagledamo sve navedene elemente, biće jasnije zbog čega su Inguši doživeli poraz. Rat je okončan nakon uvođenja vanrednog stanja na teritoriji obe republike i uvođenjem većeg broja pripadnika oružanih snaga RF. U ratu je izginulo ukupno više od 600 ljudi, oko 450 Inguša i oko 140 Osetina uz pogibiju 11 pripadnika federalnih oružanih snaga. Prema različitim podacima od 11.000 (osetinska tvrdnja) do 30.000 (inguška tvrdnja) inguških civila je moralo da napusti svoje domove.

Uglavnom pešice, kroz snegom zavejane i ledom okovane planinske klance, staze i prevoje Inguši su se domogli Nazranja, najvećeg inguškog grada. Ovo izganstvo je u inguškoj kolektivnoj svesti ostalo upamćeno kao „Povorka smrti“.

Inguši su u ovom periodu sistematski proterivani i iz drugih delova Severne Osetije, a do nastavka nasilja je došlo ponovo u decembru 1992. godine, a potom i 1993. godine. Ponovnu eskalaciju sprečilo je samo prisustvo velikog broja pripadnika federalnih oružanih snaga.

Ipak, u obnovljenim konfliktima je stradalo još najmanje 350 Inguša, uz 50 ubijenih Osetina. Sukobi na tlu Osetije, ali i u pograničnom području su kontinuirani, niskog intenziteta i do njihovog iskorenjivanja je došlo tek ruskom pobedom u Drugom čečenskom ratu, kada je nad celim prostorom Severnog Kavkaza uspostavljena čvršća kontrola.

Pored istočnog Prigradskog rejona, inguško-osetinskog tesnaca na severu, ni granica sa Čečenijom nije bila uspostavljena sve do 2018. godine.

Jevkurov se odlučio da pokuša sa rešavanjem ovog problema na prečac. Ipak, pokazalo se da kontinuirano popuštanje pretenzijama suseda ne samo što uvećava stepen ozlojeđenosti inguškog etnosa, već kontinuirano fragilnu geopolitičku sliku Kavkaza, čini još nestabilnijom.

(KRAJ PRVOG DELA)

———————

 

  1. http://www.vesti.ru/doc.html?id=265963
  2. https://www.balkans.kp.ru/daily/24191/398440/
  3. https://ria.ru/20080901/150840842.html
  4. https://www.kommersant.ru/doc/1019413
  5. https://www.rferl.org/a/thousands-rally-in-russia-s-ingushetia-against-unfair-border-deal-with-chechnya/29525377.html
  6. http://web.archive.org/web/20180726010024/http://www.gks.ru/free_doc/doc_2018/bul_dr/mun_obr2018.rar
  7. https://www.svoboda.org/a/29574978.html
  8. https://www.kavkaz-uzel.eu/articles/327322/
  9. https://iz.ru/787170/2018-09-09/evkurov-v-tretii-raz-izbran-glavoi-ingushetii